Саламатсыздарбы урматтуу окурмандар.
Муундан муунга өткөн сүйүү.
Өмүр жолундагы жазмыштар.
Акыркы жолу апрелде жазган экем. Байымдын (Раатбектин) тыкыр көзөмөлүндө жүрүп сайтка кирбей жүрүп, эми айылга бара жатканда шашылбай окуп, турмушумда болуп жаткан окуяларды жаза баштадым.
Май айы майрамдын айы болуп 5 май Конституцияны белгилеп, 9 май согушта биз жеңгендей болуп классташ балдар кыздар болуп жолугушуп майрамдап өткөрдүк.
Классташтар менен жолугушуунун алды жакшы башталып аягына чыкпай калганы мен үчүн өкүнүчтүү болду.
Эмне болгонун билбеймин? Ошол күнү Раатбек үйгө келгенде
«Назира сен айылга барбайсың» деп айтты.
Мен барамын деп талаша баштаганда, Раатбек
«Назира өз билемдик кылып айылга бара турган болсоң жообуңду бердим. Ошондон ары бул үйгө келбей эле кой» дедида кызымды көтөрүп үйдөн чыгып кетти.
Менде миңдеген суроолор жаралып бирок жообу жок болуп турду. Өткөн күндөрүмдү эстеп, кайсыл жерде кандай кемчилик кетирдим экен деп башым ооруп жатты. Өзүм билемдик кылсам эгиз балдарымдан, үй жайдан айрылып, көчөдө калышым мүмкүн болчу.
Биринчи күйөөдөн ажырашып, эми экинчисинен дагы ажырашыптыр деген сөздөр эрчип, күкүктөй болуп ар биринен тууп калтыра берсем кандай эне боломун деген ойлор башымды оорутуп, температурамды көтөрүп салды.
«Рас болуптур сага. Сен ушуну көрмөксүң. Мынданда жаманын көрмөксүң. Раатбек сага Урмат эмес үн чыкпай жөнөтүп коё тургандай» деп өзүмдү ичимден тилдеп жаттым. Ошол түнү кандай ойлонуп отурган жерде уктап, ошол бойдон ойгонуптурмун. Шашылбай турдумда Назгүлгө телефон чалып үйгө чакырдым. Ага болгон окуяны айтып бердим.
Назгүл дагы Раатбекке чалып
«Аяш сенден Назира тууралуу суранайын дедим эле» деп сөзү бүтө электе Раатбек,
«Назирасыз эле бара бергиле. Эгер ансыз өткөрө албайбыз. Назираны алып кетебиз десеңер бир отоло жүгү менен алып кеткиле» дедида телефонду өчүрүп койду.
Ыйладым, ызаландым. Үйдүн ичиндеги буюмдарды ары бери бургап, кыйкырып алдымда токтодум.
Кичинекей биринчи класска апам экөөбүз барганыбызды эстеп отурдум. Окуучулук күндөрдө өткөн кызыктуу жана кайгылуу, бирде ач, бирде ток күндөрүм көз алдыма тартылып жатты. Комуз чертип, ырдап бийлеген кезимде директор мактап кичинекей колумдан кысып, сыйлык тапшырганын эстегенде ичим жылыса, кээде жаш эжени кабинетине алып кирип кыңшылатып жатканын укканымда директордон жийиркенип кетчүмүн.
Ошол учурда мен 8 класста окуган кезим болчу. Үйдө апам менен Эржигит атанын кылык жооруктарын көрсөм, алысыраак тууганыбыздын аялына жардамдашып пол жуушка барганда директор менен жаш эжекейдин кылык жооруктарына күбө боло баштадым.
Оор турмуштун айынан көптөгөн жаш үй-бүлөлөр жаш жубайларын, ата-энесин, балдарын таштап чет өлкөгө миграцияга кетип жатты. Ошолордун арасында бизге жаңы келин болуп келген мугалим эженин дагы күйөөсү Россияга иштегени кеткен эле. Эми ал эженин (Динара аты өзгөртүлдү) дене түзүлүшүндө кемчилиги жок, сулуулугу өзүнө жарашыктуу болгондуктан окуучу балдардан тартып чоң агайларга чейин ашык болуп жүрчү.
Раатбек экөөбүз бир мектепте окугандыктан кээде Раатбектен
«Динара эжени сиз дагы каалай белеңиз» деп сурап калганда Раатбек
«Назира мен сени сүйчүмүн. Сени көрүш үчүн байкеңдин алдына көп барчумун. Анда санда сени баняда жуунуп жатканыңды, анда санда ажатканага барганыңда пайлачуумун. Кээде сенин турсийиңди, жоон сандарыңды же кийинип жатканыңды көргөнүмдө менден өткөн бактылуу адам жок болчу. Ошол учурда сен мени тоготпойт элең.
Эми сен мага өмүрлүк жар болуп калдың. Ошол учурдагы бой көтөргөнүңдү эстеген сайын менин ко4огум туруп сени кыйнагым келе берет» деп мени өөп, а*мыма колун салып көпкө укалап, андан соң токтобой си2кен болчу.
Күндүзү Раатбек келсе, кээде кечкисин анын атасы Эржигит ата апама келип кетчү. Кээде апам экөөсү сүйлөшүп калганда апам кээде жылмайып, кээде көздөрүн сүзгүлөп калчу. Айлана тынчып калганда экөөсү төрдөгү бөлмөгө кирип чыкчу.
Ошол жылдарда айылдагы көптөгөн эркектер чет жака кеткендиктен айылда эри жок аялдар көбөйүп апам Эржигит атаны башка аялдарга азгырылып кетип калбаса экен деп көп тиленип калчу.
Апам Динара эже Эржигит атаны тартып ала тургандай болуп аны аябай жек көрчү.
Бир күнү жеңем менден жардам сурап экөөбүз мектепти жууганга барып калдык. Жеңем оң тарабын усулкананы, класстары менен жууганга кетип, мен сол тарабына кеттим. Директордун бөлмөсүнүн чырагы күйүп турганын көрдүмда төрдөгү класска кирдим. Акырындап шыпырып, тазалай баштаганда
«Ааай аа ыыы» деген үндөрү угулгандай болду. Бирок мен маани бербей өз ишимди улантып залга чыктым. Залда баягы үн кайра угула баштаганда алды артымды карап, үн чыккан жакты издеп байкаштырсам директордун бөлмөсүнөн чыгып жатканын байкадым. Денем титиреп кеттида акырындап буттарымдын учу менен басып директордун эшигиндеги ключ салынган тешигинен кабинеттеги окуяны аңдып карай баштадым.
Директор Динара эжени столуна жаткырып эки бутун көтөрүп аласын берилип соруп жалап жатканын көрүп эсим ооп шалдырап калдым. Динара эже калтырап титиреп эсин жоготуп кыймылсыз жатып калганда директор өзүнүн чыпалактай болуп араң турган ко4огун чыгарып Динара эженин үстүнө жатып эки үч жолу кыймыдап тынчып калды. Мен өзүмдү араң кармап артка кайттымда класска кирип муздак сууга бети колумду жууп, өз жумушумду уланта бердим. Жарым сааттан кийин Динара эже эч нерсе болбогондой болуп чыгып кеттида артынан директор чыкты. Директор мен жака келип,
«Р…ва жеңеңе жардам бергени келдиңби? Молодец кызым» деп мени мактадыда биринчи этажга түшүп кетти. Директор менен Динара эженин кылган кылыктары мага жийиркеничтүү болгону менен кийин Раатбек менен кайталаганымда мага аябай жакты.
Кийинчерээк жаз майрамдарына агай эжейлер майрам кылып жеңем дагы мектепте калган болчу. Мугалимдер көпкө отурганда жеңем үйгө келип үй жумуштарын бүтүрүптүрда кайра экөөбүз мектепти тазалаганга бардык. Ошондо директор, директордун орун басары, Динара эже үчөөсү кылган кылыктарын көрүп оозума келме келбей калган болчу.
Директор диванда отуруп, Динара эже төрт аяктап тоңкойуп директордун ко4огун соруп жаткандыгы, директордун орун басары Динара эженин артынан тарсылдата си8ип жатканын көрүп аябай таң калган элем. Ошондон кийин Динара эженин ташы өйдө кулап, мектептеги мыкты мугалим, ар кандай сыйлыктардын жеңүүчүсү боло баштады. Арадан бир жыл өткөндөн кийин Динара эже күйөөсүнүн алдына кетип азыр балалуу чакалуу болуп жашап жаткан чагы.
Директордун орун басары (Темир аты өзгөртүлдү) апамдын артынан калбай эрчип жүрө баштаганда, Эржигит атанын муштуму тийген соң апама жакын жолобой калган болчу. Темир агайды уруп сабагандан кийин үйгө келип апамды көпкө уят сөздөр менен болушунча сөгүп урушкан болчу. Андан кийин апамды карангы бөлмөгө алып кирип үстүнө чыгарып, төрт аяктап тургузуп, чаларкасынан жаткырып көпкө кыйнаганда, апам байкуш оор үшкүрүнүп онтоп Эржигит атага жалынып жатканы азыркыга чейин көз алдымда турат. Апам байкуш эч кимге эч нерсе айта албай жүрүп өмүрү өтүп кетти.
Балким кичинекей кезимде Эржигит атага ашык болгонумданбы же психологиялык жактан таасири тийгендиктенби билбеймин эмнегедир Эржигит ата сүйлөсө мен арбалып, кала беремин.
Негизи мага классташтардын жолугушуусу анчалык деле маанилүү эмес болчу. Мага Эржигит атаны көрүү, ага апам сыяктуу болуп эркелеп, анын чоң баштуу аспабы а*мымды айрыгандай оорутуп киргендиги, анын астында кыңшылап, кээде аба жетсе, кээде аба жетпей кыйналып кыңшылап жаткандыгым маанилүү болчу.
Кудайдын буйруганы бар экен. Сентябрь аяктап калганда кайын энемдин дарылоо курсу башталып кайын энем шаарга келе турган болду. Мен айылга бара турган болуп жатканда байкем дагы Россиядан келди. Үч күндөн кийин байкем экөөбүз айылга келип бир күн байкемдин үйүндө, бир күн таякемдин үйүндө конок болдумда саат төрттөрдө кайнимдин машинасын айдап Эржигит атанын тоодогу үйүнө жөнөдүм.
Мени сөгүп тилдеп урушпай жакса окуп коюшуңуздарды өтүнөмүн.
